Глава 3

Катрин Ле Блу

Глава 3

„Запознај ја Катрин!“ му рече Никола Николовски Борче на својот син.

Стоеше горд пред неа со раширени раце, мафтајќи како да презентира циркуско чудо. Сосема на место, би се рекло, ако ја земеме помпата со која тој му го најавуваше своето изненадување. Веќе две недели откако замина на службениот пат, на секое јавување само ги подгреваше приказните и зачинуваше, вртејќи ги од фантастични до банално фантастични, но никако не издаваше што е тоа. Му зборуваше за всленски бродови, за вистински бродови, за пршута од Славонски брод. Еднаш дури и му кажа дека му носи нова мајка, бидејќи смртно се вљубил.

„Да“, му рече тој сериозен како нож. „Љубав на прв поглед. Мал проблем... не зборуеме исти јазик. Она Французинка, ја Балканец – али љубав нема уши“.

Никола Стари (во тоа време само Нино) безгрижно се насмевна зад слушалката. Знаеше каква будалетинка е Борче.

„Французинка? И, како се вика?“

„Катрин“, шлапна Никола Николовски Борче. „Чекај, чекај. Плава, мазна, цврста... и ти ќе паднеш!“

Дента кога се врати во Скопје, не се јави никому. Стигна во раните часови. Сонцето што туку почна да ѕирка над паркот кога тој паркираше пред влезот. Се прикраде дома најмногу на прсти што можеше, влезе во собата на Нино и внимателно го разбуди.

Заверенички му даде знак да појде по него и тивко, тивко, најтивко излезе од собата. Нино немаше што да прави, освен да ги протрла очите, да ја почеша главата и да се извлече од креветот. Излезе таков, по пиџами и папучи, сѐ уште омајан во утринскиот сонлив меур.

            „Та-таааа...“ рече Борче. „ Што ќе кажеш сега? А?“

            „Пууу“, рече Нино.

            „Што ќе кажеш сега?“, рече Борче. „А, а?“

            „Пууу“, рече Нино.

            „Диес 21“, рече Борче. „Задња серија, бошов инџектор. Краљица!!!“

            „ ...Божица“, рече Нино.

            „Ќути мамлаз еден, ќе те чуе некој“, рече Борче. „И не ми се прај паметен. Ја француски не знам? Бонжур?! Ама знам и кај живеам“.

„Кој ќе чуе стари?“ рече Нино. „Сите спијат! Ја уште спијам“.

„Па што чекаш? Буди се и облакај се, да те спуштам по булевар!“ рече Борче. „Ќе се заљубиш!“

            Така Никола Стари, тогаш сѐ уште Нино се запозна со Катрин триесет години претходно. Беше мај 1971 година и тој имаше едвај шеснаесет. И да, вистински се вљуби. На прв поглед, суптилен и невин како кожните седишта што го прегрнаа како мајка кога првпат влезе во неа.

            „Можеш тркало да ѝ извадиш и пак ќе вози“, рече Никола Борче. „Сакаш да пробаш?“

            „Да ѝ извадам тркало?“ рече Нино.

            „Не бе мамлаз“, рече Борче. „Да возиш, сакаш ли да возиш?“

            „Ја?“

            „Да“.

            „Сега?“

            „Е не, утре!“

            „Озбиљен си?“

            „А што да не? Ќоро ауто нема. Само ние, машината и путот. Рамно до Косово. Сакаш или не?“

            „Е не, ти сакаш“, рече Нино.

            Беше мај 1971 година. Утро. Прекрасно, сончево, вистинско скопски пролетно утро. Улиците сѐ уште беа празни. Никола Николовски Борче седеше со својот син Нино во неговата нова кола. Неговата прва кола. Го учеше како да вози.

            Борче беше импулсивен човек. И особено го сакаше својот син. Сакаше да му пренесе сѐ што може, или барем сѐ што знае, а поради работата, ретко имаше можност да го види. Како директор на фирма во подем, тој често беше принуден да го напушти Скопје и да сомеле километри и километри пат. Белград, Сараево, Титоград, Загреб, Љубљана... не се ни трудеше да ги спомнува и набројува помалите попатни станици. Борче не се жалеше. Сакаше да патува, а сакаше и да вози, но постојано плачеше што нема своја кола.

            „Човек без ауто нема слобода“, велеше тој.

            А Борче ја ценеше својата слобода. Што е сосема разбирливо, бидејќи ја освои со свои раце. Раце кои еднаш дури и убиваа во име на слободата. Но тоа беше далеку зад него во тој момент, потиснато што е можно подлабоко во скришниот сеф на заборавените сеќавања. Постоеше само моментот тука. Тој и неговиот син и неговата слобода. Слободата да оди каде сака, кога сака.

            „Либерте ту жур“, рече тој, држејќи се цврсто во седиштето.

            Се возеа бавно и исецкано. Водена од невештите раце и нозе на Нино, ајкулата повеќе скокаше како жаба отколку што се пливаше по булеварот.

            „Можеш тркало да ѝ извадиш и пак ќе вози!“, рече Борче меѓу две потскокнувања.

            Згрчен над воланот Нино го имаше фиксирано погледот на патот, сериозен како нож.

            „Опушти се, добро ти оди“, рече Борче. „Опушти се. Лимузина е ова. И згази малку. Си се стиснал ко шупче!“

            Нино стапна остро на кочницата и ја прикова колата во место. За кратко го сврте погледот кон својот татко.

           

            „Што сега?“ рече Борче.

            „Озбиљен си?“ рече Нино.

            Борче го одмери од глава до петици. Ја виде страста во очите на неговиот син. Виде искра каква што одамна не видел.

            „Нема што. Улиците се твои!“ рече Борче. „Прва, втора и шибај...“

            Нино го послуша. Прва, втора и удолу по булеварот во трета. Возеше како целиот живот да седел зад волан. Опуштено и лесно.

            „Можеш тркало да ѝ извадиш и пак ќе вози“, рече Борче.

            Беше мај 1971 година. Утро. Прекрасно, сончево, вистинско скопски пролетно утро. Животот што туку почна да врви низ улиците на градот. Опуштено и лесно, без никаква потреба од брзање. Чистачите ги метеа улиците, се вадеше првиот бурек, луѓето ги опседнуваа автобуските станици. Никола Николовски Борче и Никола Николовски Нино, татко и син, прошишаа по булеварот и низ нивите излетаа надвор од градот.

            Беа среќни, задоволни и полни со себе. Беа татко и син за последен пат во нивните животи.

            Три месеци подоцна, срцето на Никола Николовски Борче одеднаш се забрза, прерипа неколку пати и престана да чука. Умре во кревет. Во погрешен кревет. Во креветот на непозната жена.

            Смртта на татко му беше првиот посериозен потрес што Нино го доживеа по оној од шеесет и третата, иако тој го преспа. Не само што го изгуби столбот на неговиот живот, туку и за првпат сфати дека верноста е скоро недостижна и дека никој не е онаков каков што ние мислиме дека бил.

            Неговата мајка пак, Катерина, го прими сето тоа многу поспокојно. Како да умрел од старост и во сон, по долго боледување. На погребот заминаа со цитроенот. Ги возеше шоферот од фирмата на Борче. Се викаше Адем и мирисаше на сандаловина. Погребот на татко му мина достоинствено. Се одржа говор, ковчегот се спушти во дупката и го покрија со земја. Храна за црвите и ништо повеќе.

Беше топло и сончево августовско утро.

           

***

            Минаа шест години пред Никола да добие можност повторно да ја провози Катрин. По смртта на татко му, никој не ни помисли, ниту спомна таа да се продава. Како да се подразбираше дека му припаѓа нему и никому друг. Неколку дена по погребот, Адем и Никола ја одведоа во гаража и ја спакуваа со церада. Гаражата беше збиена, пренатрпана и жолта.

            Никола во меѓувреме растеше, заедно со својот град. Прво го зацврсти гласот, а потоа и телото и пушти ретки мустаќи. Живееше скопски живот како и сите други во тоа време. На ура. Меѓу две кафани, тепачка низ маало, фудбал и семки на корзо. Заврши средно со мало доцнење од една година, отслужи војска во титовата армија и веднаш се вработи во „Југотрејд“, поранешната фирма на татко му. Како награда, од неговата мајка Катерина, доби часови по возење. Полагаше три пати – паѓаше на прва помош.

***

            Беше мај 1977 година. Лееше како од кобле. Никола и Адем влегоа во гаражата во која шест години претходно го спакуваа синиот цитроен во сиво грубо платно. Мирисаше на мемла. Адем го сврте црниот прекидач по што сијалицата истури жолтина во згужваната просторија, откривајќи неред од алати и отфрлени гуми. Никола ги спушти канистрите на земја.

            „Ти си газда“, рече Адем. „Ама на Адем е да каже. Слушај го Адем кога ти кажуе. Па пет години не е палена душо“.

            „Ќе запали, стари“, рече Никола. „Мора да запали“.

            „Да причекаш, душо“, рече Адем. „И утре е ден. Ќе ја извадиме, ќе ја проба Адем. Ќе стегнеме што треба. Акумулатор, уље, гуми...“

            „Да си немаш ти гајле, стари. Ако викам дека ќе запали, ќе запали. Шест години го сањам ова“.

            Адем само одмавна со главата и длабоко воздивна, како да се помирува со мачната судбина. А потоа, мрморејќи си во брадата почна да го одлупува сивото платно од автомобилот кревајќи облак прашина. 

Изгледаше поубаво дури и од онаа од спомените. Како за неа да не поминал ниту ден. Нејзината сјајна сина каросерија, совршено сочувана низ годините, делуваше дури и напернато во збиената и пренатрупана, жолтеникава гаража. Само малку прашина на седиштата, недовршена пајажина од воланот до возачката врата. Ниту траг од пајакот.

„Донесов бензин, за секој случај“, рече Никола. „Ќе сакаш да наточиш?“

Адем сé уште изгледаше неубедено. Сепак, не ни помислуваше веќе да се убедува. Знаеше дека ништо нема да постигне, па во стилот на попаметниот попушта, почна да буричка низ купот алатки барајќи инка и свртен со грбот зборуваше во брадата:

„Кола треба да се издува. Треба на пут да ја изнесеш. Исто како жена. Ме разбираш ли душо? Треба да ја стиснеш, да ја издуваш, или не слуша. Не иде. Пет години не е палена, душо. Акумулатор се потрошил, гуми попуштиле, уље дали има...“

            Но, Никола не го слушаше. Ја издува прашината од седиштето, нежно ја скина пајажината и по инерција ги стави клучевите во бравата. И само што го даде контактот и стави во прва, машината под него живна.

            Адем стоеше со инката во раце и со подзината уста. „Еден е господ, мило“, рече тој.

            „Катрин“, рече Никола. „Можеш тркало да ѝ извадиш и пак ќе вози“.

           

Таа вечер ја довезе Катрин пред вратата на неговата тогашна девојка, а потоа сопруга и разведеница – Виолета Хаџистефкова Вики. Се вљуби во нејзината напрчена уста, смирениот и студен мозок, цврстите цицки и името. Девет месеци подоцна се роди нивниот син. Го крстија по неговиот татко. Го крстија: Никола.

           

            „Само да не го викаат Ник!“ рече Виолета.

            „Сигурно ќе го викаат Мали“, рече Никола Стари.

***

           

            Никола Стари го продолжи спокојно својот скопски живот. На кредит, од седум до три и одмор на наше море. Билијард, чашка-две, фудбал на стадион и вести на те-ве.

Поради работата, често мораше да патува и го сакаше тоа. Немаше свој шофер, а ни многу коли. Каде и да одеше, одеше со својата. Со неговата Катрин. Белград, Загреб, Сараево, Љубљана, Титоград беа некои од попатнита станици... помалите не се ни споменуваат. Катрин, се разбира, зазеде високо место во неговиот живот, веднаш зад неговиот син. Можеби најголемата болка и единствена грижа во животот тогаш му остана само тоа што никогаш не доби можност да ѝ обезбеди гаража.

            „Без кров над глава си никој и ништо“, му викаше тој на својот син, додека ја навлекуваше церадата, за да ја заштити од сонцето, ветрот и од сите непознати и страшни опасности што можеби ја демнеа. Никола Мали, бленеше во него како теле.

            „Без кров над глава си како мува без глава“, му дообјасни тој.

            Никола Мали се насмеа зевзечки.

„Мува без глава“, повтори. „Мува без глава! Ќе си ја т’еснам главата!“

Тој ден умре Тито. Една година подоцна на Никола Стари му се скусија пет години од животот. Враќајќи се од регионално службено патување, тој и неговата Катрин беа жртви на глупава сообраќајна несреќа – среде пустелија, на патот кон никаде. Сонцето му блескаше во очи кога се појави белиот автомобил зад кривината.

Никола, за среќа, заврши само со мали гребаници и скоро без никакви повреди. Но, Катрин мина многу полошо. Однесена цела десна страна, пукната хидраулика, скршена осовина...

„... И баласирање, не стануе ни збор“, рече мајстор Миле.

„И колку време ќе треба?“ рече Никола Стари.

„Зависи“, рече мајстор Миле.

„Од што?“

„Од делови... Нема“.

„Како нема?“

„Нихт, нада, њенте, најн... нема делови... тоа е тоа! Можеш да увезеш, али ќе те кошта“.

Само една недела подоцна пред работилницата на мајстор Миле застана камион со француски таблички. Од совозачката врата изрипа Никола Стари, неизбричен и со очи како подгреана сарма. Возачот само се проѕевна и ја спушти главата на воланот. При тоа случајно свирна.

„Газда Миле!“ свика Никола и се упати кон задниот дел на камионот. „Ви носам делови, газда Миле“.

„Какви бе делови дете?“ рече мајстор Миле. Виткаше цигара седнат пред гаражата.

„Све што треба“, рече Никола и скокна во камионот. Излезе од него со голема дрвена кутија и ја подаде кон мајстор Миле. „Осовини... лева и десна...“ рече и веднаш се врати назад по нова.

Десет минути подоцна пред гаражата на маjстор Миле никна куп дрвени кутии.

„Што си ми донел бе ова дете?“

„Кутии, газда Миле“.

„Кутии викаш?“

„Не се лутиш, ваљда? Морав да го пуштам да спие. Око не сме склопиле три дена. Нема да смета да останат малку тука? До вечер. Ќе пројдам да ги соберам. А ти избери што ти треба“.

„Па ова е цела кола“, рече мајстор Миле.

„Само делови“, рече Никола и крена со рамениците. „Само делови“.

***

Животот продолжи по стариот тек за Никола Стари. Спокојно и дистанцирано, како партија билијард. Ако се одземат неколкуте бензински кризи, може да се каже дека осумдесетите беа наколонети за Никола. Додека неговата фирмата растеше и се ширеше, тој ја следеше студената војна на те-ве, грицкаше семки на стадион и повремено играше фудбал со својот син, Никола Мали, кој повеќе сакаше да игра џамлии и да вози точак со другарите.

Продолжи да патува. Само што никогаш повеќе не возеше наутро кога сонцето изгрева, ниту пак навечер кога тоа заоѓа. Иако дестинациите му се скусуваа, а пределите стануваа сѐ попрепознатливо домашни, тој сепак уживаше секој пат кога ќе го напуштеше градот и секој пат кога во него ќе се вратеше.

Еден ден, почина мајка му. Погребот мина горе-долу достоинствено и тивко. Две стрини ридаа до засркнување, додека еден постар господин – чие лице од некаде го памтеше, но не можеше да го врзе во спомените – за малку ќе паднеше во ископаната дупка. Никола Мали едвај додржа да не се насмее како зевзек. Го спуштија сандакот во дупка веднаш до гробот на неговиот татко. Катерина Николовска Кети стана храна за црвите и ништо повеќе. Следниот ден, се распадна Југославија.

Минаа пет години без други поголеми потреси. Скопје стана главен град, улиците ги сменија имињата, неговиот син порасна, а ни фудбалот не беше тоа што некогаш бил. Впрочем, ништо веќе не беше тоа што некогаш било. Поранешната фирма на неговиот татко се ребрендираше во „Мактрејд“, тој патуваше сѐ поретко, додека дестинациите стануваа се поблиски. Тетово, Охрид, Прилеп, Штип, Струмица беа неговите попатни станици. Помали немаше.

Сепак, Никола Стари не се жалеше. Ја имаше својата слобода, ја имаше Катрин. Таа остана иста како првиот ден. Сина и мазна.

Илјада деветстотини деведесет и петтата го напушти Виолета – сопругата. Ненадејно. Му остави само писмо на кое пишуваше: „Отидов за Америка“. Веќе никогаш не му се јави, никогаш не му напиша ниту збор. Рака на срце, ни Никола Стари не се потруди да ја бара. Напротив, нејзиното заминување му дојде како кец на десетка. Се препороди, во вистинската смисла на зборот. Престана да пуши, почна да џогира и ги избричи мустаќите.

 Знаеше дека е жива преку Никола Мали, со кого Виолета одржуваше контакт по пат на еднострана банкарска трансакција. Шест месеци откако таа се отсели, на книшката на неговиот син – отворена од неименуван донатор во Сан Франциско – секој месец, без исклучок, стигнуваше сума од точно илјада долари. Оваа анонимна мајчинска љубов ќе трае следните петнаесет години. Или попрецизно, таа ќе заврши точно една година пред Никола Стари и Никола Мали да влезат во мојата приказна за Скопје, сега.

***

Понеделник попладне, три дена откако Никола Стари го пријави исчезнувањето на Катрин. Го наоѓаме како седи бесцелно во дневната соба. Само едно светло свети во ќошот. Телевизорот врти некакви слики, но тој не ги забележува. Како и многу други луѓе, така и Никола Стари нема моќ да ги види работите кои не ги познава. А би можело да се каже дека тој телевизорот веќе не го познаваше.

Одамна изгуби навика да му се обраќа како на прозорец кон светот, уште од првите денови кога на него се појавија сегашниот премиер Лопата и тогашниот премиер Ковач. Сѐ поретко и поретко го вклучуваше, па дури и целосно го запостави – до толку, што изгуби вештина да ракува со него. Си мислите: гледање телевизија не се заборава. Тоа е како возење точак, да речеме, или пливање. Точно, но и секое знаење што не се повторува и подмачкува, еден ден ’рѓосува.

Сепак, тоа попладне, како ретко кога во животот, му требаше некој друг да му го пополни времето. Некој да мисли наместо него, да зборува наместо него, да го ослободи од обврската самиот себеси да се забавува. Бадијала. Доволни беа неколку превртувања со далечинскиот за тој да се изгуби во, за него, бескорисниот тек на информации што го заплиснуваа и брзо се откажа. Ја остави кутијата да ја исполнува собата со безличен шум од звуци и бои.

За првпат во својот живот Никола Стари се почувствува стеснето и врзано. Се почувствува како да нема раце. Можеше, можеби, да прочита и весник – или пак да си ја поправи фармата на својот профил, но не веруваше дека ќе има живци ниту за дигитална агрикултура, ниту за млекарска криза. А веќе ги виде вчерашните вести - вчера.

На неколку пати посака да излезе и да прошета. Можеби до паркот, можеби само да сврти круг и да провери што е ново. Што се срушило, а што сѐ уште стои и каде, но погледот низ прозорецот го пречека со сив филм од магла над улицата.

Од некаде заѕвоне телефонот. Се истепа за да дојде до него. Непознат број.

„Да?“ рече тој.

„Никола?“ рече женски глас.

„Да“, рече тој.

„Само момент...“, рече гласот.

Глава 2

Катрин Ле Блу

Г л а в а  2

Не верувам во апсолутна сегашност. Тоа е оној муабет: за момент сум, а веќе веднаш потоа бев. Затоа и велам дека пишувам за релативната сегашност.

Не сум ти јас некој временски философ, навлезен во тајните на временското и просторно миље во кое сме сите ние навезени. Дури и не сум го прочитал Хокинг од корица до корица. Ниту еднаш!!! Сепак, како и секој така и јас имам интимни убедувања по повод сето тоа време. А со оглед дека пишувам за вас, би било некултурно да ги чувам само за мене.

Пст, тивко... Верувам во поделбата на времето колку и во Бога. Со други зборови – таа функционира само за нас луѓето. За оние кои го измислиле. Длабоко во себе го чувствувам животното кое ми вели дека сѐ е сегашност, сѐ е сега, сѐ е веднаш.

Кога си гладен, јадеш сега – храната на минатото и храната на иднината не ти го полнат стомакот. Нема ништо од спомените, нема корист од очекувањата. Кога си уморен, спиеш сега, спиеш веднаш. Кога студи, бараш топлината да биде тука. Кога ти треба љубов, гориш додека не ја најдеш.

Звучи напорно и тажно, но што ако ви го кажам следново? Истото важи и за моментот кога играш: тогаш играш со сиот свој живот – со спомените на минатото, со предизвиците на иднината. Нераздвојно врзани за твојата сегашност и тие се радуваат заедно со тебе. Па така, можеби не целосно, но барем делумно, спомените добиваат повесела нота, а непознатото се чини како вечна неоткриена игра.

Интимното на страна, кога би ја пренел оваа моја темпорална религија на светот околу нас би го добиле следново. Втората светска војна воопшто не се случила. Таа се случува токму сега. Само ние си презентираме себеси дека е таа во минатото за полесно да ја систематизираме во нашите глави. По таа логика, во исто време се случуваат и наполеоновите војувања и изградбата на пирамидите и откривањето на Америка.

Види пример од просторната аналогија: Ние сме убедени дека сме ја откриле Америка, дека ние сме го откриле гробот на Тутанкамон, дека ние сме го откриле Јупитер и космосот. Што е далеку од вистината. Тие постоеле во просторот, само ние во еден момент сме осознале дека се таму.

А ако тоа важи за просторот од временско-просторното миље, кој тогаш вели дека ние едноставно не го осознаваме врeмето учејќи низ просторот за настаните кои веќе се случиле? Кои сега се случуваат? Кои се тука – збиени во истиот ситен вез на нашиот релативно апсолутен простор.

***

Данило преживуваше дежа ву кога се рабуди целосно вкочанет и смрзнат во седиштето на непознатиот и не негов автомобил на патот кон крајот на никаде. Ама баш никаде.

Или барем така му делуваше на Данило додека ги трлаше поспаните и слепени очи. Иако сонцето од некаде далеку го најавуваше своето млитаво појавување во зимскиот ден, неговите зраци сѐ уште со мака го пробиваа сенишниот мрак што се криеше зад замаглените стакла на ајкулата. Бадијала Данило се трудеше да го привикне својот вид ѕиркајќи низ тенковскиот процеп што го размачка со дланката на шофершајбната. Сѐ што доби како одговор беше сенишен пејсаж составен од контури на далечни ридови.

Нешто крцна во неговиот врат кога се помести.

Не знаеше каде се наоѓа. Не знаеше ни како стигнал до местото за коешто не знаеше каде се наоѓа, па на кратко дури и помисли дека сонува. Не сонуваше. Се сеќаваше на нешто од претходната вечер, но дел од неа беше избришана од мозокот, а тоа беше токму оној дел што ги содржеше одговорите на неговиот проблем.

Се враќаше дома по долга и задоволително квалитетна сексуална средба со неговата нова девојка. Беше полн со себе, екстремно уморен и мртов гладен, па на пат накај дома си купи суши бурек, кој и сега беше со него спурен во ќесата крај неговото седиште. Иако се трудеше да го игнорира студот, длабоко во себе искрено се покаја и барем едно два-три пати сочно си ја опцу мајката глупава што решил да не вика такси и наместо тоа да отшета до дома. На моменти дури и се прашуваше која мајка го буцкала воопшто и да оди дома и зошто не преспал кај Весна. И ќе преспиеше, да не беше состанокот тоа утро на кој не смееше да не присуствува.

Помислата на состанокот го смрзна повеќе од мразот на утрото нафатен на кожните седишта. Колку и да беше укочен, тој со итрина на мачка посегна во внатрешниот џеп на палтото и од него, го извади својот другар ај-фон. Беше шест и четириесет и пет минути и бездушната светлина што екранот на телефонот ја истури во автомобилот му се виде како најтоплиот камин во светот. Миризлива како домашно печено лепче... Интернет!!!

Нешто крцна во неговиот врат.

Најважно беше да одреди каде е. Тоа никако не можеше да го сфати. Контурите на ридовите што зората ги откриваше пред неговите очи не му кажуваа многу. Не му кажуваше многу ниту неговиот мозок, бидејќи последна работа на која што се сеќаваше е како ја отвора вратата од ајкулата во која се разбуди. И толку. Не се сеќаваше ни како ја запалил, а не можеше дури ни да претпостави. Колата немаше клуч, што е сосема нормално - „кој будала остава клуч во кола?“

Нешто крцна во неговиот врат.

Ги затвори очите од острата болка, вдиша кратко низ носот и се сконцентрира на топлината на дисплејот.

„Штип!?“

Го погледна екранот уште еднаш и се почеша по носот. Го направи тоа едно два-три пати во последните две минути, секогаш загледувајќи се потоа низ тенковскиот процеп на шофершајбната кон жолтите ридести падини што го опкружуваа. Ветрот што звучно ја опфијукуваше антената на синиот цитроен само го потенцираше студенилото што беше присутно дури и во олдсмобилот.

Или неговиот џи-пи-ес не беше во ред, или неговите очи не беа во ред. Нешто секако мораше да греши, бидејќи ако не беше така, тогаш неговата точна позиција требаше да биде неколку километри западно од Штип. Не дека пејсажот не се согласуваше со околијата на Штип, само што тоа немаше никаква смисла. Не беше можно да не се сеќава на цел еден пат од над стотина километри. А сепак, неговиот ај-фон ретко грешеше, како и неговите очи.

„Што кој кур барам во Штип?“ и „Што сега?“

Си го почеша носот. Нешто крцна во неговиот врат. Немаше многу време за мислење и премислување. Мораше веднаш да донесе решение. Седењето на отворен пат во украдена кола со четврт стар суши бурек за меренда не беше опција која долго може да ја искористува. Не доаѓаше предвид ниту долго да се вози со неа до Скопје. Најмногу бидејќи не ни знаеше да ја запали. Но исто така, немаше никаква шанса да се натера на тој минус да појде пешки по патот.

Пресметката велеше едно. Ќе мора да го одложи состанокот. Вака или онака. За другото, му останува пешачење и да се надева на шармот на автостопот.

***

Да се вратиме ние во Скопје, по пат на книжевна телепортација едно три-четири часа подоцна.

Никола Николовски Мали го остави својот татко пред полициската станица и мораше да се врати на работа. Не бидејќи навистина мораше, туку бидејќи Никола Стари инсистираше дека морал. Угледот, сепак, требало да се чува.

Откако му го кажа тоа, Никола Николовски – Стари само се сврте и достоинствено зачекори во полициската станица чкрипејќи по ганц новиот линолеум со своите карирани разгазени топлинки.

Станица како станица – сомнително место!

„Сакам да пријавам кражба на автомобил“, рече тој на шалтерот.

            „Вашиот?“ рече полицаецот.

            Е не, твојот, помисли Никола Стари, додека неговото смирено лице навистина рече: „Да, мојот“.

            Откако ги даде основните податоци за типот, бојата, местото и релативното време на кражбата на автомобилот, тој го зазема своето место на клупите.

            Весниците не кажуваа ништо ново: Премиерот Лопата и опозицискиот лидер Ковач си дадоа рака за новите изборни закони... Млекарите го истуриле млекото во протест за откупната цена... Уапсени три лица за поседување на 5 грама марихуана... Научниците во ЦЕРН за првпат заробиле антиматерија...

            Хм!

            Церн ја зароби антиматеријата

            Истражувачите на Церн, за делче од секундата успеале да задржат 38 антиводородни атоми на едно место. Ова не е првпат антиводородот да биде произведен, но претходно тој веднаш се рапаѓал во контакт со нормалната материја.

            Научниците од тимот сметат дека можноста да се проучуваат ваквите антиматериски атоми ќе го овозможи спроведувањето на претходно неспроведливи тестови на фундаменталните принципи на физиката.

Сегашниот „стандарден модел“ на физиката тврди дека секоја честичка, има античестичка во која се огледува. Античестичката на елетронот, на пример, е позитронот. Сепак, една од големите мистерии на физиката е зошто нашиот свет е во голема мерка направен од материја, а не од антиматерија? Законите на физиката не прават разлика помеѓу нив и според неа би требало при создавањето на Универзумот да се создадат истоветни количества од двете.

            Произведувањето на антиматериските честички во форма на позитрони и антипротони не е невозможно во лабораториски услови, но составувањето на честичките во атоми на антиматеријата е многу потешка задача. Додека, ракувањето со поврзаните „антиводородни“ атоми составени од антипротон и позитрон е скоро невозможно, бидејќи тие не смееле да дојдат во допир со ништо друго.

            „Пресреќен сум што функционира како што предвидовме... тоа покажува дека нашите долгогодишни соништа не биле целосна лудост“, објасниува Џеф Хангст од Универзитетот Архаус во Данска. „Атомите се неутрални. Тие немаат нето набој – но сепак имаат одреден магнетски карактер. Ако ги замислите како иглички од компас, тогаш тие можат да контролираат со помош магнетски полиња. Ние го произведовме антиводородот во ’магнетско шише’ што ги заробува атомите што се движат пребрзо“.

            Тимот успеал да докаже дека покрај 10-те милиони антипротони и 700-те милиони позитрони, биле создадени и 38 стабилни атоми на антиводород, кои успеале да останат цели во текот на две десетини од секундата...

            „Никола“, однекаде рече сувиот глас на службеничката.

            „Никола Николовски“, повтори таа откако никој не се јави.

            „Никола Николовски!!!“ повтори малку погласно и уште посуво таа. „Дали е Никола Николовски уште тука?“

            „Тука“, одговори Никола Николовски – Стари.

            „Инспекторот ќе ве види“, рече таа. Таа се викаше Славица Спасовска, по мајка и татко Спасова. Не дека е битно, туку вие имате право да ја знаете вистината, а и кој ви ја кажува.

„Петка!“ рече таа.

            „Молам?“ рече Никола Стари.

            „Петка, петка“, рече Славица Спасова Спасовска. „Канцеларија пет!“

            Никола Стари изрипа како федер од главата и веднаш заборави сѐ што дозна за Церн и антиводородот. Сакаше само што побрзо да му се врати колата. Да му се врати неговата Катрин.

***

            Влезе во канцеларијата итно, застанувајќи во средината како војник. Беше мала, бела и едноставна. Закачалка десно од вратата, дрвено биро со компјутер во чело и прозорец над него. Сè уште мирисаше на варосано.

            „Повелете“, рече инспекторот кој седеше во кожната фотеља задлабочен во листовите. „Седнете“.

            Никола Стари седна во дрвеното и неудобно столче.

            „Едвај ве најдов“, рече тој.

            Инспекторот не го ни погледна. Само рече: „Раскомотете се“.

            Никола Стари се подмести во столчето.

            Инспекторот на кратко го крена погледот од листовите и повторно се задлабочи во нив.

            „Капутот“, рече тој. „Можете да го оставите на закачалката“.

            Никола Стари послуша.

            „Така“, рече инспекторот. „Подобро, нели?“

            „Подобро“, рече Никола Стари, но инспекторот изгледаше како повторно да не го слуша. И натаму го гледаше листот без никаков израз на лицето. Имаше слаби подочници, брчки околу носот, сиви мустаќи и проретчена сива коса. А можеше рака да стави дека не е ништо постар од него.

            „Не ви е првпат, Никола?“ рече инспекторот. „Никола, така?“

            „Да“, рече Никола Стари.

            „Никола, Никола Николовски?“ рече инспекторот.

            „Да“, рече Никола Стари.

            „Значи Никола по татко?“

            „Не, по дедо“, рече Никола.

            „Борче“, се претстави инспекторот.

            „Не, туку Сингер“, рече Никола „...Борче беше татко ми“.

            „Молам?“ рече инспекторот.

            „Никола Николовски - Борче...“ рече Никола. „Татко ми беше Никола Николовски Борче... а дедо ми го викале Сингер. Никола Сингер“.

            Инспекторот за првпат се насмевна. Имаше широка насмевка и раздел во горните заби.

            „Ах не, не“, рече тој. „Јас сум Борче. Тоа ми е името. Борче Стефановски“.

            „Аха“, рече Никола Стари. „Мило ми е“.

            „Ајкула?“ рече инспекторот Борче.

            „Да, деголка“, рече Никола. „Диес 21. Сина“.

            Инспекторот свирна во одушевување.

           

            „Се разбирате?“ рече Никола.

            „По малку“, рече Борче со широката насмевка. „Имавме и ние. Татко ми ја продаде уште на времето, ама нашата мислам дека не беше диес. Какво ауто! Уште вози?“

            „Преде“, рече Никола. „Седумдеста. Еден ремонт, осумдесет и прва. Мал судар, морав да ја сменам хидрауликата, една фарба и толку...“

            Тука Борче беше веќе видно импресиониран.

            „И сега ова“, рече Никола. „Втор пат есенва! Ај првиот пат, одма ја најдовте. Ама ова! Ова е...“

            „Без гајле, без гајле. Сме ја нашле еднаш, ќе ја најдеме пак“, рече Борче. „Каде се случи?“

            „Пред зграда. Малку подоле. И сега и прошли пут. Ја паркирав на крајот од улицата. Стариот паркинг ми беше зафатен“, рече Никола, „... со парк!“

            „Каков парк?“

            „Мини парк“, рече Никола. „Две клупи, спомениче и чешмичка - не работи, ама таму е“.

            „Не разбирам“, рече Борче.

***

            Не разбираше ни Никола. Но кога ноќта се врати дома, на местото каде што тој обично ја паркираше колата, стоеше парк. Малку се вознемири, но не дозволи тоа да стигне до него, туку го стави во својот меур за крајот на вечерта.

            Не беше тоа вечера на која сакаше да се сеќава. Барем не на драго срце. Веќе сосема му беше смачено од сите наместени, недоместени вечери кои Јана ги организираше последните неколку нејзини климактерични години, сѐ со единствена цел тој да нашол сродна душа.

            А ја сакаше Јана од целото срце. Но како што минуваше времето, таа сѐ почесто знаеше да го поткопа неговиот самосоздаден мир. Вистински не беше помирена што тој ги минува деновите во својот стан, со книгите и весниците,  место да создаде некаква врска со светот. „Дури ни телевизор не вклучуваш“, му кажа таа ставајќи го пред свршен чин, кога му се јави претходниот ден и му соопшти дека имал вечера за одење.

            Иако од почеток ги толерираше, па дури и војарески се забавуваше на ове нејзините обиди да му создаде пријатни вечери во апсурдно украсени амбиенти преполни лоши закуски и скапо вино, откако ја увиде нивната вистинска заднина, целосно почна да ги презира. Сепак, се трудеше да ги издржи, во име на четириесете години пријателство, кое понекогаш знае да ти сервира и подгорена каша. А претходната вечер се најде во еден токму таков фино скрчкан казан, само што овој пат тој имаше слатко-киселкаст мирис на свинско и саке.

            Овој пат кандидатката (која веројатно не ни занаеше дека треба да биде негов плен за старечките денови) се викаше Соња.

            Ја издржа вечерата со најпрекрасна намевка на себе, дури и зборуваше за храната - пофално - иако отсекогаш имал цврсто мислење дека барем во Скопје, секоја кинеска храна има ист вкус. Суптилните разлики не ја менуваа состојбата.

            И откако наново и наново ја повтори приказната за својот живот, за разводот и синот и пензијата...

            „Ти го накршиле“, рече за сето тоа новата кандидатка по име Соња и гласно се насмеа.

            Да, таа гласно се смееше... Инаку немаше што да се пожали на неа. Можеби само на вештачки плавата коса на нејзината глава. Беше десетина години помлада од него, иако тоа тој не го гледаше како предност - беше свесен дека е само чекор поблиску од климактериумот, а подалеку од младоста. И не, немаше никаква намера со неа да ја мине староста, барем не онака како што Јана замислуваше и не откако вака ја запозна.

            Затоа ја заврши вечерата студен како камен и на крајот го скрши колачето во кое пишуваше: Ноќта е мајка на мудроста, но не го изеде. И беше скоро сигурен дека успеал да ги избегне сите стапици, да не беше климактеричниот систем на Јана во толку силна функција и да не го ставеше таа во безизелзната и сосема невина обврска да ја врати дома Соња.

            Соња беше напросто одушевена од неговата ајкула. Исто така чекаше и да ѝ се отвори врата. Ги погали кожните седишта и целосно се оцери кога таа почна да се подига кога Никола го завергла моторот.

            Никола. Никола Стари!

            Ја довезе до нејзиниот влез како вистински каваљер, раскажувајќи ѝ ја целата приказна за Катрин. За денот кога татко му ја довезол од службен пут. За тоа како набрзо потоа татко му умрел и како потоа преминала во негова сопственост. За тоа дека му ја украле пред два месеца и за таа како тогаш сфатил колку таа му значи.

            „Колку прекрасно“, рече таа. „Колку навистина прекрасно. Но и тажно. Многу тажно“.

            „Тоа е“, рече тој. „Животот!“

            Никола го следеше зацртаното до крајот. Ги симна дури и ракавиците пред да ѝ ја отвори вратата и да ја земе за раката. ѝ ја бакна внимателно.

            „Ашанте“, рече Никола. „Ми беше навистина чест, Соња“.

            И потоа влезе во колата.

            Никола имаше свои начини за чистење на душата. Низ годините научи дека во вакви моменти, кога конечно можеше да ја симне маската од себе, колку и да била таа лесна за носење, најдобриот лек за враќање на балансот доаѓа од рутината. Направете неколку рутински работи, работи кои не бараат од вас да го вклучите мозокот - и pH вредноста на вашата душа одеднаш е на нејзиното природно ниво.

Токму поради тоа, а можеби и како резултат на некоја сентименталност која се роди додека ѝ раскажуваше на Соња за неговата младост со колата - сѐ едно зошто, но тој реши да ја изнесе Катрин на едно фина ноќно градско крстосување. Само тој и таа, улиците и зелениот бран. Иако и зелениот бран не е веќе како некогаш.

***

„Семафори на секои сто метри“, рече тој.

            „Знам“, рече Борче. „Но што да се прави?“

            „На враќање си земав весници“, рече Никола. „И појдов кон дома“.

            Но кога дојде до местото каде што обично си ја паркираше колата веќе триесетина години, сфати дека таму преку ноќ (Поточно, во тие три часа откако тој замина кон Златен Змеј). никнало нешто сосема ново. Беше тоа споменатиот мини-парк. Поради него Никола се паркираше подолу по улицата и во брзина ги заборави весниците во неа.

            „А добро мислев да ја покријам со церада“, рече тој. „Ама толку ми беше ладно што трепките ми се смрзнаа“.

            „И сабајле ја немаше?“

            „Ја немаше“, рече Никола. „Не разбирам. Два пати есенва“.

            „Глупаво е да се каже дека се случува, но случајности секогаш има“, го разуверуваше Борче.

            „Не разбирате“, рече Никола. „Има трик. Дури ни син ми не знае да ја запали. Не ми е јасно“.

            „Кој би можел да биде?“

            „Тоа“, рече Никола. „Тоа, но и зошто?“

„Тоа не би знаел да кажам“, рече Борче.


„За да ми ја јаде душата, ете зошто!“ рече Никола.

„Вие само опуштете се и оставете ни нам. Не е лесна кола да ја сокријат или прошверцуваат. Ајкула е тоа, не е пастрмка“, рече Борче. „Штом се појави, лично јас ќе ве побарам“.

Звучеше уверливо. Навистина. Иако во последно време често слушаше вакви самоуверени изјави што набрзо се покажуваа како празни, Никола реши дека во оваа може да верува. Тоа веројатно се должеше на насмевката - широката насмевка која го проследи цврстото стегање на раката на Борче.

           

(Продолжува...)

Глава 1

Г л а в а  1

Една зима... Студена, сива и бесснежна – скопска. Ја минувам истата рута во паркот. Нона моча каде што мочала и вчера, душка каде што душнала и денот пред тоа. Сонлив сум и меланхоличен. Утро е. Паркот ми оди на карта. Секогаш одел во овој период на Скопје. Празен, скоро напуштен, ни малку налик на летниот и есенски панаѓур на пијани тинејџери, носталгични старци, разлетани ролери и бициклисти и надежни мајки со колички. Како заборавен по првиот налет на студот.

Никој на клупите, ниту знак живот на тревниците. Само ние, постојаните муштерии – поспани кучељубци, онесвестени пијаници и спортисти аматери. Низ времето сме научиле да ја држиме пристојната дистанца. Меѓусебно знаеме дека постоиме, но ретко некогаш контактираме.

Ми се допаѓа тоа. Го сакам својот меур во овие утрински часови. Сѐ уште во себе ја содржи луцидноста на соништата – истовремено потсвесно присутна, но и свесно активна. Шегата на страна, најдобрите работи ги смислуваме наутро, а ги доживуваме најфино навечер. Или барем јас – ако моето јас нешто важи.

           

Во тоа време сѐ уште многу пушев. Пушам сѐ уште, но веќе не толку убедено страсно да го барам кај ми е штом се разбудам како да сум Владо Јаневски. Или барем не до толку да морам да седнам на клупа и бесцелно да бленам во познатата празнина пуфкајќи – исто толку бесцелно – додека Нона моча на истите и исти места. Ако е за право, веќе ја немам ни Нона да моча, умре пред три недели.

            Тоа петочно утро ја пушев третата цигара на клупа во паркот. Беше студено, вистински скопски сиво студено – ненадејно, остро и упорно. Недалеку од мене тројца работници во сино ја кршеа старата чешмичка во паркот. Ѝ беа навалиле со казми и лопати рушејќи ја до темел.

            Нона се помоча во тревникот зад мене.

            Еден човек протрча пред мене облечен во сиви тренерки. Се враќаше од џогинг кон дома. Сум го видел и претходно. Се викаше Никола и имаше 55 години. Ова не го знаев како факт, туку само како интуитивна претпоставка. Бев сигурен дека мора да се вика Никола. Се презиваше Николовски. Исто како и неговиот татко, исто како и неговиот син.

            Буквално! Сите се викаа Никола и се презиваа Николовски. Најстариот, се разбира, веќе долго беше два метра под земја – храна за црвите, па веќе дури ни тоа! За разлика од овој, кој во петтата банка никако не беше подготвен да се откаже од себеси. Секое второ утро без исклучок – освен по оправдано боледување – веќе десет години дотрчуваше во паркот во сива или сина тренерка на доза потење. И тоа десет години додека јас пушам на клупата. По тоа како изгледа, можам рака да дадам дека трча многу подолго - барем петнаесетина години, ако не и цел живот. Можеби дури и се родил џогирајќи. Со сива тренерка и патики.

           

Кој ќе го знае? И кому ли му е гајле?

                       

Никола Николовски протрча крај рушевините на чешмичката и работниците во сино. Размени само минимален поглед со мене. Подобро кажано... ни се цивнаа крајчињата од очите како премолчан таен поздрав на нашата пристојна дистанцираност. Во моментот сѐ што сакаше е да стигне до својот дом и до топлината на тушот.

           

Никола Николовски Стари живееше сам во својот стан на првиот спрат во старото маало и му се допаѓаше тоа. Беше разведен веќе петнаесет години, кога го напушти неговата сопруга Виолета – не за друг маж, туку за друга земја. Неговиот син, Никола Мали, се отсели од домот пет-шест години подоцна. Така, Никола Стари доби неочекувана можност да биде цар на своето царство уште на не толку немушти години. На зрели 45.

Во времето кога влезе во мојата приказна за Скопје сега, тој веќе шест месеци беше во пензија. Предвремена пензија, се разбира – резултат на бизарна административна грешка, која му овозможи да ја напушти канцеларијата повеќе од една деценија пред заслуженото. Воопшто не се жалеше. Напротив, како од шега се навикна на удобностите на арамолепството и почна да го цени до ниво на обожување. Во главата веќе се гледаше себеси удобно плеснат во фотељата, со шоља чај во раката и весникот на колениците.

Тука се сети дека весниците ги остави во колата. Тоа го сецна во трчањето. Неколку од неговите чекори не изгледаа толку одмерени како до тогаш. Дури и подзастана. Ја крена главата и одмавна. Се налути на себе.

Ги заборави весниците во колата претходната вечер. Фрлени на совозачкото седиште. Беше премногу студено, неговиот паркинг беше фатен, а тој беше благо пијан (барем за негови стандарди). И иако неговиот стан беше на првиот спрат и стотина чекори оддалечен од автомобилот, тој екстра напор – тие чекори плус – му се видоа како сосема непотребен лускуз, посебно во овој студ.

А студот беше сибирски. И тоа одеднаш. Иако зимата уште календарски не го имаше свртено своето лице, воздухот таа ноќ засече како жилет. Мразеше што ќе мора да се врати пред неговото острило откако ќе ја вкуси удобноста на топлината на домот. А мораше бидејќи не ги носеше клучевите од колата со себе. И тоа сосема оправдано – кој носи клучеви од кола на џогинг?

Минувајќи ја улицата Никола Стари се стаписа во тркот. Иако беше благо пијан претходната ноќ, тоа сепак се вбројуваше во стандардот на градацијата потпивнат, а не во градацијата дрво пијан – односно, пијан до толку за да не се сеќава каде ја паркирал колата. Сепак, таа не беше таму. Како будала застана и почна да се врти околу себе. Го прегледа целиот ред паркирани автомобили, збиени како сардини. Ги имаше секакви – и нови и стари и скапи и не. Но не и неговиот.

Не беше човек што лесно им се предаваше на првите впечатоци. За него опскурниот термин еуфорична збунетост (што го сковав лично јас набљудувајќи ги најблиските), беше непознаница – да не речам етерична ефемерност. Пред да се предаде на д’ткање и трткање, секогаш уште еднаш решаваше да се провери дали можеби не го бодат очите!

Не го бодеа! Колата му беше украдена.

* * *

Кога влезе во станот на првиот спрат Никола Стари не губеше време. Никогаш не ни губел. Набрзина се изми, ја свлече влажната тренерка од себе и сврте во полицијата.

            „Телефонскиот вод се сервисира“, му одговори слушалката.

            Никола ја погледна во недоверба и го повтори бројот.

„Телефонскиот вод се сервисира“, му одговори повторно таа.

Луѓето понекогаш знаат да прават муабет со себеси кога се ставени во апсурдни ситуации. Како да им е полесно да си го дадат одговорот ако слушнат како некој друг да го поставува проблемот. Па макар и тој некој друг да се самите тие. Јас го правам тоа, на пример. Но не и Никола, не и Никола Стари. Тој скоро никогаш не зборуваше ако немаше потреба за тоа. Па дури ни со самиот себеси. Затоа, го сврте бројот на информации и го побара бројот на полициската станица.

„Која?“ праша операторот.

„Карпош“, одговори Никола Стари.

„Момент“, одговори операторот.

„Бараниот број е: #########“, рече автоматизираниот глас.

Бараниот број беше ист како бројот кој Никола Стари го заврте двапати претходно. Го заврте и трет пат.

„Телефонскиот вод се сервисира“, му одговори слушалката.

Никола Николовски – Стари ја фрли слушалката на каучот и замина во својата соба. Излезе 30 секунди подоцна облечен во чисто, суво и топло. Пет секунди подоцна се обу и излезе низ вратата прескокнувајќи ги скалите. Пет секунди подоцна се најде на улицата.

***

Улицата го пречека со истото студенило што го остави зад него на џогингот, само што таа сега беше далеку пожива. Минувачите ги беа освоиле тротоарите и ги шетаа нагоре-надолу обвиени во своите капути – гушкајќи си ги телата како да сакаат да ги спречат да избегаат на некое потопло место. Нона и јас бевме меѓу нив. Се враќавме дома од трафиката каде што купив цигари и пакетче животинско царство. Го одминавме Никола Стари во моментот кога излегуваше низ портата.

Тој уште еднаш фрли поглед кон местото каде што вчера ја остави колата. За секој случај. Попусто. Тоа сега беше зафатено со бел опел-кадет. За секој случај пушти поглед и надолу и нагоре по улицата. Сепак, тој му го потврди само тоа во што веќе длабоко беше сигурен. Неговиот автомобил никаде го немаше.

Никола Стари ги стави рацете во џебовите на капутот што набрзина го облече преку тренерките и зачекори по улицата. Полициската станица беше на неколку раскрсници од него, немаше поента да се фаќа такси. Не со овие цени. А ги знаеше улиците. Ги знаеше и скоро сите скратени патчиња. Беше тоа неговото маало. Го гледаше како живее со години наназад. Со децении веќе го следеше како се менува, како дише. Иако во последно време се менуваше толку брзо, што сѐ почесто се наоѓаше изгубен во него. Сепак, немаше да му земе повеќе од пет до шест минути.

            И покрај студот, маалските сокаци веќе на големо го живееја својот затскриен живот. Се рушеа последните жолтеникави куќарки и се заменуваа со поголеми, поразнобојни згради. Токму во моментот кога минуваше тој, на пример, се нанесуваа завршните раце на фасадата на зградата која стоеше на местото каде некогаш беше куќата на Мачки. Фасадата сега беше виолетова со жолто.

            Никола Стари посака цигара. Му беше смешна оваа негова желба. Не посакал цигара од минатиот век. Барем не вистински. Иако знаеше од време на време да испуши една на пет-шест дена, целосно ги остави уште од април 1995-та. Знаеше за трафика во близина, но му се виде сосема апсурдно да купува цела кутија за три дима. Посебно што ќе мораше да ги пуши на студот, стуткан во својот капут пред капијата. Наместо тоа купи весници. Оние вчерашните и онака не ги прочита, па барем ќе има што да прави додека чека во ходниците.

Беше десет часот и триесет минути кога скршна во улицата каде некогаш порано се наоѓаше капијата на полициската станица. Сега капијата ја немаше, а ја немаше ни полициската станица. На нејзино место имаше театар. Вистински, тродимензионален, функционален и бел театар. Со големи бели ѕидови и големи бели столбови и натпис над широките подвижни врати кој велеше: ТЕАТАР. Стаклените витрини крај влезот ги изложуваа плакатите со претставите на репертоарот. Беа тоа: „Хамлет“, „Три сестри“, „Опера за три гроша“ и „Однесено со виорот (спектакл во три чина)“. Девојката во билетарата го пречека со насмевка и љубезен поглед, кој за нијанса се олади кога разбра дека Никола Стари не сакал да купи карти, туку само да праша нешто.

Таа не знаеше ништо за полицијата, секако. Првпат слушаше дека полицијата некогаш била на тоа место. Таа беше нова, знаете.

„Минатата недела почнав“, рече таа.

„А театаров, од кога е тој тука?“ рече Никола.

„Искрено речено“, искрено рече таа, „би можел да е тука од секогаш, уште од земјотресот. Јас не одам во театар, знаете“.

            Никола Стари стоеше пред билетарата збунето и глупаво. За момент дури, се почувствува како беспомошен и излапен старец. А можеше глава да стави дека е на вистинското место. Немаше никаква варијанта дека греши. Полицијата беше таму, ако ништо друго тогаш барем пред три месеци. Лично тој ја посети со истата причина: да ја пријави кражбата на неговата кола. Ја најдоа истиот ден, оставена на излез од Скопје – напуштена и без капка бензин. Но, Никола Стари добро го запамти местото. И сѐ беше тука: од контејнерите, до лулашките и кошот. Само полициската станица, заедно со нејзината капија, беа некаде на друго место.

            Да биде работата поскокотлива, ова не беше првпат да се наоѓа во слична ситуација. Само недела дена претходно самоуверено појде да купи кременадли во блиската месарница, за да открие дека месарница веќе одамна не е месарница, туку дека станала берберница.

Еднаш претходно пак, купи чорапи и гаќи од дуќанот крај пазарчето. Кога се врати дома, откри дека чорпите се во ред, но гаќите ужасно го стегаа. Сепак, кога следниот ден се обиде да ги замени, дуќанчето го немаше на неговото место. И тоа не само што го немаше дуќанчето, туку ја немаше ни целата зграда каде што беше сместено. Пазарчето постоеше. Но кого и да прашаше, тврдеше дека не се сеќава на никаква чорапара на тоа место. Можеби некогаш порано имало – му кажа еден дечко – ама пред пет-шест години, така некако. Од кога тој знае за пазарот, на тоа место има супер-маркет, му рече тој.

Никола Стари не направи случај од тесните гаќи. Му ги подари на синот, кому му беа сосема тамам. Од тогаш мина повеќе од година и тој веќе се навикна во супер-маркетот да купува скоро сѐ што му беше потребно за дома (освен гаќи и чорпи). Уживаше да го посетува и покрај тоа што беше само ребрендирана екс-комунистичка самопослуга. Или пак, можеби токму поради тоа.

Но сега веќе беше видно збунет. Дури би можело да се каже и еуфорично збунет. За момент почна и да зборува сам со себе. Или барем појде да си каже неколку збора. Брзо се повлече. Наместо тоа го извади телефонот и му заврте на првиот човек кој му падна на умот. Неговиот син.

***

Никола Николовски Мали седеше во својата канцеларија загледан низ прозорецот кога му заѕвоне телефонот. Беше оставен на купот документи, кои Никола Мали одбиваше да ги погледне целото утро. Беше петок и единствените мисли во неговата глава беа поврзани за работи кои се наоѓаа од онаа страна на стаклото. Да беше до него, тој уште пред два часа ќе ги ставеше во фиока и ќе излеташе низ вратата, удобно заборавајќи ги за понеделник. Но, зимата што му се цереше низ прозорецот успеваше вешто да ги сосече овие негови нагони. Одговори по инерција, без да очекува некаков поголем потрес, никакво цимање. Го изусти своето најздодевно „ало“, бавно како сето време на светот да е пред него. Го пресече итноста и непосредноста која го дочека од другата страна.

„Ја украле Катрин“, рече Никола Стари.

„Пак!“ рече Никола Мали. Но во неговиот глас веќе ја немаше незаинтересираноста која го красеше до пред неколку секунди.

„Ја украле, ја нема“, рече Никола Стари. „Вчера ја оставив на улица, денес ја нема“.

„Пријави ли?“

„Пробав, не можам. Не им работи линијата“, рече Никола Стари. „И не само тоа. И полицијата ја нема. Да сбудали човек“.

„Како тоа ја нема?“ рече Никола Мали.

„Лудо, лудо. Луда работа. Нема никаква логика. Знам дека беше тука. Ама сега театар има. Ете“.

„Театар?“

„Театар, со репертоар, со билетара, со директор, со сѐ“.

„Чекај, кај си ти сега?“

„Пред театарот. Уствари, кај полицијата... Уствари кај што беше полицијата“.

„У маало?“

„Да“.

„Седи таму, доаѓам за пет минути“.

„Не си на работа?“

„Абе седи таму, доаѓам одма“.

Никола Мали ги фрли документите во фиоката, го навлече капутот и излета низ вратата. Иако работеше само три месеци, за тоа кратко време успеа целосно да си ја замрази работата. И не беше чудно. На полни триесет и три, ова му беше првото сериозно вработување. И тоа зборуваме за кошула и вратоврска сериозно. Покрај тоа, работата му се состоеше од здодевно и исцрпувачко прегледување на бројки и букви, кои се редеа во низи и колони. На крајот на краиштата, тоа беше занаетот што му го даде неговото факултетско образование – неговото животно определување. Само што кога тој животно се определуваше имаше осумнаесет години, надуена глава и книшка полна долари, која од месец на месец само се дебелееше. Но, кога петнаесет години подоцна чековите од мајка му ненадејно престанаа да пристигнуваат, еден ден тој се разбуди во ситуација во која неговиот буџет побара итно преструктуирање на навиките. За негова среќа – или несреќа – во исто време неговиот татко по пат на чудна административна забуна ги исполни условите за пензија и два со два еднакво на четири – Никола Мали се вработи во поранешната фирма на Никола Стари. Само за многу помала плата.

„А згора на сѐ, петок е“, си рече Никола Мали палејќи ја цигарата пет минути подоцна. Стоеше заглавен на семафорите и си ја преиспитуваше постапката. Знаеше дека татко му нема да биде задоволен - сѐ уште имаше стари колеги во фирмата. Сепак, играше на тоа што колата на стариот му беше поважна од сѐ. Поважна и од угледот, ако е тоа можно.

***

            Никола Мали го дојадуваше својот индустриски кроасан со вкус на чоколадо кога го паркираше неговиот златно-сребреникаков форд пред вратата на новонастанатиот театар. Никола Стари го чекаше таму веќе дваесет минути, нестрпливо цупкајќи од нога на нога и нервозно трткајќи се на тротоарот со весниците под мишка, иако на лицето имаше ставено израз кој имаше намера да каже: не ми е ништо.

            А го болеше до душа.

            Никола Стари ритуално влезе во фордот и педантно го префрли појасот околу себе.

            Личеше како да ќе ебе некого!

            „Имаш цигара?“ рече тој.

            Никола Мали на кратко се сецна, но веднаш ги извади цигарите од џебот. Ја запали својата и ја подаде запалката кон татко му.

            „Немаш кибрит?“ рече Никола Стари.

           

            „Не, само упаљач“, рече Никола Мали. „А ти, од кога пушиш во кола?“

            „Од сабајле“, рече Никола Стари и ја запали цигарата.

            „А од кога носиш папучи?“

            „Какви папучи?“

            „Папучи за по дома“.

            И види навистина, Никола Стари дури тогаш забележа дека на стопалата носи топлинки, а не патики.

            „Ја преместиле три улици подоле“, рече Никола Мали и ја завергла колата „...полицијата“.

            „Не се нормални“, рече Никола Стари.

            „Аха“, рече Никола Мали. „Не се“.

            Златно-сребреникаквиот форд влета во вените на сообраќајот лесно како тромб. Десет минути подоцна тие се паркираа три улици подолу пред капијата на ново-преместената полициска станица. Само што оваа беше поголема, посина.

продолжува (следниот понеделник)...